Przyczyna nr 1.: Niedoborowa dieta

Pierwsza (a zarazem najbardziej oczywista) przyczyna to niedoborowa dieta. Zarówno dzieci, jak i dorośli z AZS często przestrzegają mniej lub bardziej uzasadnionych restrykcji żywieniowych. Przy alergii na białka mleka często z diety eliminuje się także wołowinę i cielęcinę, czyli mięsa będące doskonałymi źródłami żelaza. Warto dodać, że u zdecydowanej większości osób eliminacja tych mięs (szczególnie po solidnej obróbce termicznej) nie jest potrzebna, a może znacząco zwiększyć ryzyko powstania niedoboru. Często dochodzi także do wykluczenia jajek, soi, orzechów, nasion, ryb czy zbóż glutenowych, stanowiących kolejne istotne źródła żelaza w diecie. Także w przypadku diety nisko-histaminowej warto zwrócić szczególną uwagę na podaż żelaza, zwłaszcza u osób, u których eliminacja musi obejmować dużą pulę produktów odzwierzęcych. Dodatkowo u dzieci, które doświadczyły reakcji alergicznej na pokarm, często pojawia się lęk przed jedzeniem i duża wybiórczość pokarmowa. W efekcie bilansowanie diety może stać się dużym wyzwaniem dla rodzica.

Przyczyna nr 2.: Zaburzenia pracy przewodu pokarmowego

Druga potencjalna przyczyna niedoboru żelaza to zaburzenia wchłanianie na poziomie żołądka lub jelita cienkiego. U osób z AZS obserwujemy zwiększone ryzyko rozwoju chorób przewodu pokarmowego, takich jak choroby zapalne jelit, celiakia, infekcja h. pylori czy szeroko pojęta dysbioza mikrobiomu jelitowego (5). Mogą zdarzyć się też infekcje pasożytnicze czy przerosty komponenty grzybiczej mikrobiomu jelit, często w wyniku wielokrotnych antybiotykoterapii. Jeśli niedobór żelaza współistnieje z objawami żołądkowo-jelitowymi zdecydowanie warto wziąć pod uwagę możliwość występowania zaburzeń wchłaniania. W takiej sytuacji jedynie zaadresowanie przyczyny niedoboru umożliwi długotrwałe uzupełnienie zasobów żelaza. Na szczególną uwagę zasługuje celiakia, której wykrycie przysparza szczególnie dużo trudności ze względu na bardzo niespecyficzne objawy. Warto podkreślić, że niedobór żelaza o nieuchwytnej przyczynie może być jedyną manifestacją celiakii.

Przyczyna nr 3.: Stan zapalny

 W przypadku nasilonego stanu zapalnego, związanego z dużym zaostrzeniem AZS, może dojść do znacznego ograniczenia dostępności żelaza dla komórek – mimo odpowiedniego spożycia z diety (3). Stan zapalny zwiększa produkcję hepcydyny. Białko to sprawia, że żelazo dostarczone z diety jest „chowane” i nie może być wykorzystane na bieżące potrzeby organizmu. Dzieje się tak, ponieważ stan zapalny często oznacza infekcję. Wiele patogenów potrzebuje żelaza, aby przetrwać. Zatem gdy nasz organizm rozpoznaje stan zapalny, dochodzi do chowania dostępnej puli żelaza do magazynu (czyli ferrytyny), aby odciąć od niego chorobotwórcze drobnoustroje. W takiej sytuacji mówimy o tzw. funkcjonalnym niedoborze żelaza, który może prowadzić do rozwoju anemii chorób przewlekłych. Wykrycie funkcjonalnego niedoboru żelaza wymaga dosyć szczegółowej analizy wyników badań krwi. Charakterystycznym zjawiskiem jest zaskakująco wysoki poziom ferrytyny, przy równoległych odchyleniach w morfologii, mogących wskazywać na niską dostępność żelaza.

 Przyczyna nr 4.: Zwiększone straty w wyniku złuszczania naskórka

Jedną z głównym dróg utraty żelaza przez nasz organizm jest złuszczanie się skóry (6).

W teorii u osób z AZS, u których występuje bardzo nasilone złuszczanie naskórka, może dojść do zwiększonych strat żelaza. Najczęściej samo w sobie złuszczanie naskórka nie wystarczy, aby rozwinął się niedobór żelaza. Natomiast w połączeniu z pozostałymi przyczynami złuszczanie skóry to kolejna kropla, która może przelać przysłowiową czarę goryczy –  i doprowadzić do rozwoju niedoboru.